1- THIẾT KẾ VƯỜN Nếu trồng lan kinh doanh cần thiết kế khung giàn lan làm bằng sắt chắcchắn, đảm bảo bền, chống gió bão. Giàn che ánh sáng dùng lưới màu xámhay xanh đen. Giàn đặt chậu làm bằng sắt, giàn treo làm bằng tầm vônghay sắt ống nước. Xung quanh vườn cần dựng hàng rào chắn chắc chắn hayrào bằng lưới B40. Thiết kế hàng trồng theo hướng Bắc Nam để vuông gócvới dường đi của ánh nắng. Các chậu lan cần chọn cùng cỡ kích thước,cùng giống, cùng độ tuổi, bố trí theo từng khu vực để dễ chăm sóc. Nướctưới phải sạch, có rãnh nước dưới dàn lan để tạo khí hậu mát cho vườnlan. Nếu trồng lan để chơi trên lan can, mái hiên, sân thượng cần chú ýrằng tiểu khí hậu các nơi này thường bị khô nóng do ảnh hưởng của cáckết cấu bê tông, mái tole… xung quanh. Cần đặt thêm các chậu cảnh khácnhư cau, mai chiếu thuỷ, nguyệt quế… để giảm bớt ảnh hưởng của các yếutố này. Cần che bớt ánh sáng mặt trời, tránh ánh nắng chiếu toàn bộ,nhất là vào buổi chiều.2- CHỌN GIỐNG Loài thích hợp cho trồng lan kinh doanh là Dendrobium, Phalaenopsis,Oncidium, Vanda, Cattleya… đây là những loài ra hoa khoẻ, đẹp và bềncây, cho thu hoạch liên tục. Nếu trồng lan để chơi, giải trí nên trồngDendrobium, Vũ nữ, Hồ điệp; đây là những loài dễ chăm sóc và ra hoa. Cóthể nhân giống bằng nuôi cấy mô hay tách mầm. Điều kiện môi trường nuôicấy mô phong lan với nhiệt độ 22-27oC, cường độ ánh sáng thích hợp, pHtừ 5-5,7. Khử trùng mô bằng Starner 20 WP cấy bằng Clorox hoặcHipocloritcalci, bổ sung các chất điều hòa sinh trưởng. Có thể tách mầmtừ các chậu lan lớn, mỗi phần để 2-3 nhánh. Dùng dao sắc khử trùng bằngcồn, vết cắt cần gọn, sau cắt bôi vôi vào vết cắt cho nhanh lành sẹo.3- CHUẨN BỊ GIÁ THỂ VÀ CHẬU Có thể than gỗ, xơ dừa, vỏ lạc làm giá thể để trồng lan. Than gỗ nungcần chặt khúc, kích thước 1 x 2 x 3cm, than phải ngâm, rửa sạch, phơikhô. Xơ dừa xé cho tơi ngâm khoảng 1 tuần cho bớt tanin và mặn, phơikhô. Mụn dừa cũng cần rửa sạch phơi khô. Vỏ dừa chặt khúc 1 x 2 x 3 cmxử lý bằng nước vôi 5%. Chậu trồng bằng nhựa hay đất nung, kích cỡ tuỳloại và độ tuổi.4- KỸ THUẬT CHUYỂN CHẬU Nếu dùng lan cấy mô thì khi lan mô đạt khoảng 4cm cần chuyển ra ngoài.Cây mô rửa sạch để trên miếng lưới hay rổ kê trên chậu nước để giữ mátcho cây con. Giai đoạn trồng chung trên giàn lấy xơ dừa bó xung quanhcây lan cấy mô, dùng dây thun cuốn lại rồi đặt lên giàn. Sau khi trồngtrên giàn được 6-7 tháng thì chuyển sang chậu nhỏ. Khoảng 6 tháng thìchuyển sang chậu lớn. Sau mỗi lần chuyển chậu khoảng 1 tuần mới đượcbón phân. Việc thay đổi chậu còn tùy kích cỡ của cây, mức độ thối, hưmục rêu bám… Nếu trồng lan để chơi, lan lâu ngày ra hoa ít cần dỡ lanra khỏi chậu, cắt bớt các rễ già và quá dài, chuyển sang chậu mới, thaygiá thể mới, lan sẽ sinh trưởng tốt và ra hoa trở lại.5- CHĂM SÓC LAN Lan là cây trồng dễ chăm sóc nếu chúng ta đảm bảo được các điều kiệnthuận lợi cho lan phát triển. Các yếu tố quan trọng nhất đối với lan làánh sáng, nước tưới, độ ẩm, chậu hay giá thể và dinh dưỡng.- Chiếu sáng: Mật độ chiếu sáng ảnh hưởng rất lớn tới quá trình sinh trưởng, pháttriển và ra hoa của lan. Thiếu nắng cây lan vươn cao nhưng nhỏ và ốmyếu, lá màu xanh tối, dễ bị sâu bệnh tấn công, cây ít nảy chồi, khó rahoa, hoa nhỏ và ngắn màu sắc không tươi, hoa nhanh tàn. Thừa nắng lanthấp cây, lá vàng có vết nhăn và khô, mép lá có xu hướng cụp vào, dễ rahoa sớm khi cây còn nhỏ nên hoa ngắn, nhỏ, cây kém phát triển. Nếu nắnggắt quá lá sẽ bị cháy, khô dần rồi chết. Lan có yêu cầu khác nhau về mức độ chiếu sáng tùy theo loài lan và tuổicây. Lan Hồ điệp (Phalaenopsis) ít chịu nắng nhất, có thể chịu được 30%nắng, lan Cattleya chịu được 50% nắng, lan Dendrobium hay Vanda lá hẹpchịu được 70% nắng, trong khi lan Vanda lá dài và Bò cạp chịu được tới100% nắng. Lan con từ 0-12 tháng đang trong giai đoạn tăng trưởng thânlá chỉ cần chiếu sáng 50%, lan nhỡ từ 12-18 tháng cần chiếu sáng tới70% và thời điểm kích thích ra hoa có thể cho chiếu sáng nhiều hơn,thậm chí bỏ dàn che để chiếu sáng tự nhiên. Hướng chiếu sáng cũng rấtquan trọng đối với lan. Lan đặt ở hướng Đông nhận ánh nắng buổi sáng sẽtốt hơn nhiều so với lan đặt ở hướng Tây nhận ánh nắng buổi chiều.Chính vì vậy nếu trồng lan trên sân thượng hay ban công ở phía Tây lankém phát triển và ít hoa. Khi trồng lan cần bố trí hàng theo hướng Bắc– Nam để cây nhận được ánh sáng phân bố đầy đủ nhất.- Phân bón: Dinh dưỡng đóng vai trò rất quan trọng đối với lan. Khi lan đầy đủ dinhdưỡng cây tươi tốt, ra nhiều hoa, hoa to đẹp, bền trong khi thiếu dinhdưỡng lan còi cọc, kém phát triển, không hoặc ít có hoa. Lan cần 13chất dinh dưỡng khoáng, thuộc các nhóm đa, trung và vi lượng: Dinhdưỡng đa lượng gồm Đạm (N), Lân (P) và Kali (K). Dinh dưỡng trung lượnggồm Lưu huỳnh (S), Magiê (Mg) và Canxi (Ca). Dinh dưỡng vi lượng gồmSắt (Fe), Kẽm (Zn), Đồng (Cu), Mangan (Mn), Bo (B), Molypđen (Mo) vàClo (Cl). Thiếu đạm, cây còi cọc, ít ra lá, ra chồi mới, lá dần chuyển vàng theoqui luật lá già trước, lá non sau, rễ mọc ra nhiều nhưng cằn cỗi, câykhó ra hoa.Thừa đạm, thân lá xanh mướt nhưng mềm yếu, dễ đổ ngã và sâu bệnh, đầu rễ chuyển xám đen, cây khó ra hoa.Thiếu lân, cây còi cọc, lá nhỏ, ngắn, chuyển xanh đậm, rễ không trắng sáng mà chuyển màu xám đen, không ra hoa.Thừa lân cây thấp, lá dày, ra hoa sớm nhưng hoa ngắn, nhỏ và xấu, câymất sức rất nhanh sau ra hoa và khó phục hồi. Thừa lân thường dẫn đếnthiếu Kẽm, Sắt và Mangan.Thiếu kali, cây kém phát triển, lá già vàng dần từ hai mép lá và chóplá sau lan dần vào trong, lá đôi khi bị xoắn lại, cây mềm yếu dễ bị sâubệnh tấn công, cây chậm ra hoa, hoa nhỏ, màu không sắc tươi và dễ bịdập nát.Thừa kali, thân lá không mỡ màng, lá nhỏ. Thừa kali dễ dẫn đến thiếu magiê và can xi.Thiếu lưu huỳnh, lá non chuyển vàng nhạt, cây còi cọc, kém phát triển, sinh trưởng của chồi bị hạn chế, số hoa giảm.Thiếu magiê, thân lá èo uột, xuất hiện dải màu vàng ở phần thịt của cáclá già trong khi hai bên gân chính vẫn còn xanh do diệp lục tố hìnhthành không đầy đủ, cây dễ bị sâu bệnh và khó nở hoa.Thiếu canxi, cây kém phát triển, rễ nhỏ và ngắn, thân mềm, lá nhỏ, cây yếu dễ bị đổ ngã và sâu bệnh tấn công.Thiếu kẽm, xuất hiện các đốm nhỏ rải rác hay các vệt sọc màu vàng nhạtchủ yếu trên các lá đã trưởng thành, các lá non trở nên ngắn, hẹp vàmọc sít nhau, các đốt mắt ngọn ngắn lại, cây thấp, rất khó ra hoa.Thiếu đồng, xuất hiện các đốm màu vàng và quăn phiến lá, đầu lá chuyểntrắng, số hoa hình thành ít bị hạn chế, cây yếu dễ bị nấm tấn công.Thiếu sắt, các lá non chuyển úa vàng sau trở nên trắng nhợt, cây còi cọc, ít hoa và dễ bị sâu bệnh tấn công.Thiếu mangan, úa vàng giữa các gân của lá non, đặc trưng bởi sự xuấthiện các đốm vàng và hoại tử, các đốm này xuất hiện từ cuống lá non saulan ra cả lá, cây còi cọc, chậm phát triển.Thiếu bo, lá dày, đôi khi bị cong lên và dòn, cây còi cọc, dễ bị chếtkhô đỉnh sinh trưởng, rễ còi cọc số nụ ít, hoa dễ bị bị rụng, khôngthơm và nhanh tàn.Thiếu molypden, xuất hiện đốm vàng ở giữa các gân của những lá dưới,nếu thiếu nặng, các đốm này lan rộng và khô, mép lá cũng khô dần, câykém phát triển.Thiếu clo, xuất hiện các vệt úa vàng trên các lá trưởng thành sau chuyển màu đồng thau, cây còi cọc, kém phát triển.Lan rất cần phân bón nhưng không chịu được nồng độ dinh dưỡng cao, vìvậy bón phân cho lan phải thực hiện thường xuyên và tốt nhất là bằngcách phun qua lá. Phân bón cho lan phải chứa đầy đủ các chất dinh dưỡngđa, trung và vi lượng với thành phần và tỷ lệ phù hợp với từng thời kỳsinh trưởng và phát triển của cây. Nguyên tắc chung là lan trong thờikỳ sinh trưởng thân lá mạnh cần đạm cao, lân và kali thấp, trước khi rahoa cần lân và kali cao, đạm thấp trong khi lan nở hoa cần kali cao,lân và đạm thấp hơn.Phân bón thích hợp cho các thời kỳ này là Đầu Trâu 501, 701 và 901, đâylà loại phân có đầy đủ và cân đối đa, trung, vi lượng và các chất điềuhòa sinh trưởng. Nồng độ và liều lượng phun tùy thuộc tuổi và thời kỳphát triển như sau:- Lan mới trồng 0-6 tháng hoặc lan mới ra chồi non sau cắt hoa: Phunphân bón lá Đầu Trâu 501 (30-15-10) nồng độ 500 ppm (0,5 g/lít). Giaiđoạn trước 3 tháng phun định kỳ 3 ngày/lần, từ 3-6 tháng định kỳ 7ngày/lần.- Lan mới trồng 6-12 tháng hay lan cũ có chồi mới đang phát triển mạnh:Phun phân bón lá Đầu Trâu 501 (30-15-10) nồng độ 2.000 ppm (2g/lít),định kỳ 7 ngày/lần.- Lan mới trồng 12-18 tháng hay lan cũ có chồi đã thành thục chuẩn bịra hoa: Phun phân bón lá Đầu Trâu 701 (10-30-20) nồng độ 3.000 ppm(3g/lít), định kỳ 7 ngày/lần. Giai đoạn này cần giảm nước tưới và bỏbớt mật độ giàn che để năng mức độ chiếu sáng nhằm kích thích ra hoa.- Khi vòi hoa xuất hiện: Phun phân bón lá Đầu Trâu 901 (15-20-25) nồngđộ 2.000 ppm (2g/lít) nhằm thúc hoa nở to, đẹp, giữ hoa lâu tàn. - Tưới nước: Lan rất cần nước cho quá trình sinh trưởng phát triển. Nếuthiếu nước cây sẽ khô héo, giả hành teo lại, lá rụng nhưng không chết,nụ có thể trước khi nở hoa. Thừa nước, cây dễ bị thối đọt nhất là vớicác giống lan có lá đứng mọc sít nhau. Quá nhiều nước rễ có rong rêu vànấm bệnh phát triển mạnh. Nước tưới cho lan không quá mặn, phèn và clordưới ngưỡng cho phép, pH 5,6. Chỉ tưới nước đủ ẩm, nên tưới vào sángsớm hay chiều mát, tránh tưới buổi trưa khi trời đang nắng nóng. Saunhững trận mưa bất thường, nhất là mưa đầu mùa cần tưới lại ngay để rửabớt các chất cặn đọng lại trên thân lá.- Phòng trừ sâu bệnh: Lan là cây cũng dễ bị sâu bệnh, nhất là trongđiều kiện chăm sóc kém, điều kiện môi trường không thuận lợi. Tùy theotừng loại sâu bệnh mà dùng các loại thuốc thích hợp. Liều lượng và nồngđộ phun cần theo đúng hướng dẫn trên bao bì sản phẩm. Nếu lan bị cácloại sâu hại thân lá có thể dùng các thuốc chứa hoạt chất Fenitrothion,Trichlorfon như Ofatox 400EC, hoạt chất Cartap như Patox 95SP hayCaptafon, Captan hoặc Actara 25WG. Lan bị rệp sáp, rệp trắng, rầy mềmdùng Supracid 40ED/ND, Suprathion 40EC, Bitox 40EC hay Ofatox 400EC.Lan bị nấm, vi khuẩn hay virus gây nên tình trạng cháy lá từng đám, vếtcháy lan tròn dần, bệnh thối rễ dùng Zinep, Starner 20 WP hay Benomyl.6- THU HOẠCH VÀ BẢO QUẢN Hoa cắt cánh ngâm trong dung dịch giúp hoa lâu héo khoảng 15 phút, sau đó bọc lại bằng giấy báo. Nguồn CT Phân Bình Điền